1. Wiadomości ogólne

W technice spawalniczej rozróżniamy dwa zasadnicze rodzaje wad spawania, a mianowicie:

• wady zewnętrze
• wady wewnętrzne

Wszystkie wady spawania, zewnętrzne i wewnętrzne, powstające w spoinach lub złączach spawanych, są spowodowane wadliwym wykonywaniem spoin i mogą pro­wadzić do awarii połączeń spawanych. Klasyfikacja wad spa­walniczych oraz nazwy i określenia techniczne wad podaje norma PN-75/M-69703.

1.1  Wady zewnętrzne

Wady zewnętrzne są to wady, które daje się łatwo zaobserwować przy oględzinach zewnętrznych. Do najbardziej typowych wad zewnętrznych często powstają­cych przy spawaniu, należą:

Brak przetopu. Przy spawaniu gazowym brak przetopu powsta­je wskutek braku odpowiedniego odstępu między brzegami spa­wanego metalu, nie zukosowania blach grubości ponad 4 mm, zbyt szybkiego posuwu palnika oraz zastosowania palnika o zbyt małej wydajności i nie stapiania dolnych brzegów blach dla prowadzenia otworka na przetop.Przy spawaniu elektrycznym brak przetopu powstaje z przy­czyn wyżej podanych oraz z powodu zbyt szybkiego posuwu elektrody, małego natężenia prądu i stosowania grubych elek­trod. W obu przypadkach spawania brak przetopu od strony grani powoduje zmniejszenie przekroju spoiny i osłabia wytrzymałość złącza spawanego. Między spoiną a metalem spa­wanym powstaje ostre przejście, które nawet przy małym kącie zgięcia doprowadza do pęknięcia spoiny.

Nadmierny przetop. Przy spawaniu gazowym nadmierny prze­top powstaje wskutek dużego odstępu między brzegami spawa­nego metalu, bardzo powolnego spawania oraz stosowania pal­nika o dużej wydajności.

Przy spawaniu elektrycznym nadmierny przetop powstaje wskutek dużego odstępu między brzegami spawanego metalu, nie pozostawienia progu w blachach ukosowanych, stosowania zbyt dużego natężenia prądu oraz zbyt powolnego i niepra­widłowego prowadzenia elektrody.Nadmierny przetop jest poważną wadą, ponieważ osłabia złącze spawane, po­nadto przeszkadza bardzo często w montażu z innymi elemen­tami i wymaga usunięcia, co zwiększa niepotrzebnie koszty produkcji.

Nadmierny nadlew spoiny. Przy spawaniu gazowym i elektrycz­nym nadmierny nadlew powstaje przy dużym wzniesieniu spoi­ny ponad powierzchnię części łączonych. Między metalem a spoiną tworzą się karby podatne na pęknięcia. Powstają też większe naprężenia i większe zużycie materiałów spawalniczych.Normalna wysokość nadlewu spoiny powinna wynosić l0-15°/o grubości metalu spawanego. W blachach grubych (powyżej 40 mm) wysokość nadlewu spoiny może wynosić 6-7% gru­bości metalu spawanego.

Wklęsłość   spoiny.   Przy  spawaniu   gazowym   i  elektrycznym wklęsłość spoiny powstaje wskutek niewypełnienia rowka spoi­wem.Spoina wklęsła jest mało wytrzymała, ma mniejszy przekrój niż materiał spawany. Wadę tę należy usunąć przez nałożenie jeszcze jednej warstwy o wymaganym nadlewie.

Podtopienie brzegów. Przy spawaniu gazowym błąd ten powsta­je wskutek nieodpowiedniego kąta prowadzenia palnika i, sto­sowania zbyt silnego płomienia. Metal stopiony jest wydmuchi­wany i tworzy między spoiną a materiałem jedną lub nieraz dwie głębokie bruzdy.Przy spawaniu elektrycznym podtopienie powstaje wskutek stosowania dużego natężenia prądu spawania, niewłaściwego prowadzenia elektrody oraz niecentrycznie otulonej  elektrody.Najczęściej podtopienia powstają przy spawaniu (gazowym i elektrycznym) w pozycji pionowej i naściennej, zwłaszcza wskutek stosowania nieodpowiedniej techniki spawania.

Kratery. Przy spawaniu gazowym i elektrycznym kratery powstają wskutek złego zakończenia spoin. Miejsca zakończenia spoin mają znaczne wgłębienia i brak w nich spoiwa. Aby zapobiec tworzeniu się kraterów w złączach spawanych, należy przy kończeniu spoin stosować krótkie przerwy spawa­nia w celu przyspieszenia skrzepnięcia metalu.

Pęknięcia. Przy spawaniu gazowym i elektrycznym pęknięcia mogą powstać wskutek szybkiego chłodzenia spoin, szczególnie w przypadku spawania stali twardych, oraz wskutek powstania w spoinach dużych naprężeń spawalniczych (pęknięcia mogą mieć kształt podłużny, poprzeczny lub promieniowy, zależnie od lokalizacji wady).Miejsca pęknięte powinny być wycięte i ponownie zespawane. Niebezpieczne są mikropęknięcia oraz pęknięcia wewnętrzne, między krystaliczne, które są trudne do wykrycia nawet przy­rządami laboratoryjnymi. Dlatego pęknięcia, zależnie od wiel­kości oraz miejsca występowania, można zaliczyć do wad ze­wnętrznych lub wewnętrznych.